حق اول مبدأ جميع اشيا است ، به اعتبار ايجاد اشيا از كتم عدم ، و معيد نيز اوست . اعاده ، بدون اعدام ، متحقق نمىشود ، بنابراين ، اعدام اشيا لازم است تا اعاده ، تحقق يابد . برخى از اهل كلام و تفسير به قوله تعالى : « هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ » [ 1 ] بر جواز اعدام حقايق هنگام قيام قيامت استدلال نموده‌اند ، به اين تقرير كه معناى اوليّت آن است كه خداوند ، قبل از وجود اشيا و قبل از خلقت حقايق ، وجود داشت و هيچ حقيقتى موجود نبود « كان اللّه و لم يكن معه شىء » ، بنابراين ، آخريت اقتضا نمايد كه حق تعالى باشد و موجودى نباشد و بعد ، حق حقايق معدومه را اعاده نمايد . به عبارت ديگر ، اسم « اول » مقتضى تحقق حق است ، قبل از وجود اشيا در ازل و اسم « آخر » مقتضى عدم وجود اشيا است با حق در آينده و اين خود محقق نمىشود مگر آن كه حق ، اشيا را معدوم نموده ، بعد اعاده نمايد . از اين وجوه جوابهاى متعدد داده‌اند : يكى آن كه مىشود گفت هلاك و فناى اشيا ، ذاتى و دائمى و فقر و بطلان حقايق ، امرى واقعى و نفس الأمرى است ، چه آن كه حقايق وجودى در زمان وجود و در حال تحقق نيز به حسب ذات ، فانى و هالك‌اند . و اين فنا و هلاك ، لازمهء احكام جهت امكانى وجودات است كه با قطع نظر از تجليات حق ، اوهام و خيالات و با قيد تجليات حق و با فرض انصباغ به لون وجود نيز به نظر عميق به حكم امكان ذاتى و فقر وجودى [ 2 ] اوهام و اباطيلند . و اين فقر چون ذاتى ممكن